O κινηματογράφος στην Ελλάδα κατά την διάρκεια του πολέμου 1940-1941 έως την έναρξη της κατοχής. Η εικόνα στα εγχώρια κινηματογραφικά πράγματα πριν τον πόλεμο.

 

Η εισβολή των ναζιστικών στρατευμάτων στην Πολωνία, την 1η Σεπτεμβρίου 1939, οδήγησε στην κήρυξη πολέμου από την Αγγλία και την Γαλλία εναντίον της Γερμανίας δύο εικοσιτετράωρα αργότερα. Η Ευρώπη παρακολουθούσε τις εξελίξεις με κομμένη την ανάσα, μόλις είκοσι χρόνια από το τέλος του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου. Το κοινό στην Ελλάδα είχε πλήρη ενημέρωση για τα γεγονότα σε καθημερινή βάση, από τον ημερήσιο Τύπο. Όμως η χώρα μας παρέμενε ουδέτερη και η ζωή έπρεπε να διατηρήσει τους ρυθμούς της. Βέβαια υπήρξαν ορισμένες προληπτικές κινήσεις που κρίθηκαν επιβεβλημένες από την ελληνική κυβέρνηση και επηρέασαν, σε ένα βαθμό, την καθημερινότητα στην χώρα μας. Στις 10 Σεπτεμβρίου 1939 ο υφυπουργός Δημόσιας Ασφαλείας Κων. Μανιαδάκης εξέδωσε ανακοίνωση περιορισμού στα ωράρια λειτουργίας κέντρων και θεαμάτων, η οποία διευκρίνιζε ότι "εις στιγμάς εξωτερικών κρίσεων και περιπλοκών αυτομάτως προκύπτει η ανάγκη τής από πάσης πλευράς περισυλλογής και η βαθμιαία προσαρμογή της ζωής εντός ορίων υπαγορευομένων εκ των εξαιρετικών τούτων περιστάσεων" . 

Η απόφαση αφορούσε τα καφενεία, τα μπαρ, τις ταβέρνες, τα ζαχαροπλαστεία και όλες τις επιχειρήσεις παρόμοιας φύσεως και, φυσικά, τα θέατρα και τους κινηματογράφους. Τα νέα μέτρα ορίστηκε να ισχύσουν από τις 22 Σεπτεμβρίου 1939. Παράλληλα υπήρξε πρόνοια για περιορισμό στον φωτισμό της πόλης κατά την διάρκεια της νύχτας (καταστήματα, φωτεινές επιγραφές και διαφημίσεις, δημοτικός φωτισμός των οδών κλπ). Πλέον οι κινηματογραφικές αίθουσες θα μπορούσαν να λειτουργούν μέχρι τις δώδεκα τα μεσάνυχτα, ενώ τα θέατρα μέχρι μισή ώρα μετά τα μεσάνυχτα. 

Όμως με την έναρξη του πολέμου στην Ευρώπη δημιουργήθηκαν και άλλα θέματα, όπως η εισαγωγή προϊόντων στην Ελλάδα. Αυτό αντιμετωπίστηκε με τον Αναγκαστικό Νόμο 1960/1939 "περί ρυθμίσεως του εισαγωγικού και εξαγωγικού εμπορίου". Το νέο αυστηρό πλαίσιο εισαγωγών διαμόρφωσε ένα δαιδαλώδες σύστημα περιορισμών, μέσω κλαδικών Ενώσεων και αλλεπάλληλων υπουργικών αποφάσεων. Το παραπάνω δεν άφησε ανεπηρέαστους τους κινηματογράφους, εφόσον ήταν πλέον απαραίτητη η ειδική έγκριση εισαγωγής των ταινιών. Αυτή ήρθε στις 17 Οκτωβρίου 1939, με την απόφαση 96.388 του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας, που επέτρεπε την εισαγωγή των νέων κινηματογραφικών παραγωγών για την χειμερινή περίοδο 1939-1940, η οποία  τυπικά είχε ξεκινήσει. Το κινηματοθέατρο "ΡΕΞ" αποτελούσε την αίθουσα πρώτης προβολής με τις περισσότερες εισπράξεις στην πρωτεύουσα. Άλλοι μεγάλοι κινηματογράφοι της περιόδου ήταν ο "ΟΡΦΕΥΣ", το "ΠΑΛΛΑΣ", το "ΤΙΤΑΝΙΑ", το "ΑΤΤΙΚΟΝ", το "ΠΑΝΘΕΟΝ" και ο "ΕΣΠΕΡΟΣ". Υπήρχαν επιπλέον οι κιν/φοι "ΑΣΤΥ", "ΚΡΟΝΟΣ", "ΡΟΖΙΚΛΑΙΡ", "ΟΥΦΑ", "ΑΠΟΛΛΩΝ", "ΑΛΑΣΚΑ", "ΑΘΗΝΑΪΚΟΝ", "ΑΛΑΜΠΡΑ" και "ΕΛΛΑΣ". Την ίδια εποχή συμπληρώθηκαν δέκα χρόνια από την εμφάνιση του ομιλούντος κινηματογράφου στην χώρα μας, εφόσον η πρώτη ομιλούσα ταινία είχε προβληθεί στις 23 Οκτωβρίου 1929 στον κιν/φο "ΑΤΤΙΚΌΝ". Όμως το 1939  άρχισε να μπαίνει... χρώμα στην ζωή των θεατών, εφόσον είχε ξεκινήσει η προβολή έγχρωμων ταινιών. Ένας μεγάλος αριθμός από παραγωγές του παγκόσμιου κινηματογράφου γέμιζε τις αίθουσες πρώτης προβολής. Τον χειμώνα 1939-1940, τις περισσότερες νέες κιν/κες παραγωγές πρόβαλε το "ΡΕΞ", με συνολικά 44 ταινίες. Εκεί προβλήθηκε (παράλληλα με τον κιν/φο "ATTIKON") και η πρώτη σε εισπράξεις ταινία της σαιζόν, "Βασίλισσα Ελισάβετ και ο Ιππότης του Έσσεξ" (The Private Lives of Elizabeth and Essex), με 65.662 εισιτήρια (Α' προβολή). Οι εγχώριες παραγωγές κατά την διάρκεια του μεσοπολέμου ήταν ιδιαίτερα περιορισμένες, όμως την περίοδο 1939-1940 προβλήθηκε η ελληνική ταινία "Το Τραγούδι Του Χωρισμού" σε παραγωγή της Σκούρας-Φιλμ, σενάριο του Δημήτρη Μπόγρη και σκηνοθεσία του Φιλοποίμενα Φίνου. Η πρεμιέρα έγινε στις 15 Απριλίου 1940 στους κιν/φους ΡΕΞ & ΑΤΤΙΚΟΝ και έκοψε 29.764 εισιτήρια σε πρώτη προβολή (17η σε εισπράξεις). 

H κινηματογραφική περίοδος 1939-1940 διήρκησε έως στις αρχές Ιουνίου 1940, και οι δύο τελευταίες αίθουσες ολοκλήρωσαν τις προβολές τους στις 9 Ιουνίου  ("ΤΙΤΑΝΙΑ" & "ΑΤΤΙΚΟΝ"). Την σκυτάλη πήραν οι θερινοί κινηματογράφοι, εν αναμονή της νέας χειμερινής κινηματογραφικής σαιζόν. Παρά το γεγονός ότι η Ελλάδα ακολούθησε επισήμως πολιτική ουδετερότητας, οι περιφερειακές εξελίξεις καθιστούσαν αναπόφευκτη την εμπλοκή της σε μια πολεμική περιπέτεια, κάτι που γνώριζε καλά η πολιτική και στρατιωτική ηγεσία της χώρας. 

Oι Αθηναϊκοί κινηματογράφοι ήταν έτοιμοι να υποδεχτούν την νέα σαιζόν με την απαραίτητη λαμπρότητα, παρά τα προβλήματα που είχαν προκύψει από την έλλειψη νέων ταινιών των ευρωπαϊκών στούντιο, όσο και στην εισαγωγή των αμερικάνικων παραγωγών. Tην Κυριακή 27 Οκτωβρίου 1940 το κοινό ενημερώθηκε μέσα από καταχωρήσεις για τις νέες ταινίες που θα πρόβαλαν οι αίθουσες από την επόμενη μέρα, 28 Οκτωβρίου. Όμως τα ξημερώματα της Δευτέρας η φασιστική Ιταλία προχώρησε στην -από καιρό σχεδιαζόμενη- επίθεση κατά της χώρας μας και ήχησαν οι σειρήνες του πολέμου. Τα γεγονότα δεν άφηναν περιθώρια για θεάματα και οι κινηματογράφοι παρέμειναν κλειστοί για δύο ημέρες, 28 και 29 Οκτωβρίου. Στις 30 Οκτωβρίου έγινε επανέναρξη της λειτουργίας των κινηματογράφων με τις προγραμματισμένες από την προηγούμενη εμβδομάδα προβολές, όμως για λόγους ασφαλείας τα φώτα στις εισόδους παρέμειναν σβησμένα. Το "ΡΕΞ" πρόβαλε την ταινία "Ένοχος Γυναίκα" (In Name Only) και το "ΑΤΤΙΚΟΝ" τα "Γκρεμισμένα Είδωλα" (The Citadel). Το "ΑΣΤΥ " είχε προγραμματίσει αρχικά την προβολή της ταινίας "Ο Άγιος στο Λονδίνο", όμως συνέχισε να προβάλει για δεύτερη εβδομάδα την ταινία "Δεσποινίς Μητέρα μου" (Bachelor Mother), με την Ginger Rogers και τον David Niven στους πρωταγωνιστικούς ρόλους. Στο "ΤΙΤΑΝΙΑ" προβλήθηκε η ταινία με τον τίτλο "Αδελφή του Ελέους" (Hermana San Sulpicio), στον "ΕΣΠΕΡΟ" το "Αιώνια Δική Σου" (Eternally Yours), ενώ στο "ΠΑΝΘΕΟΝ" το "Ρόδινη Ζωή" με την Shirley Temple (Just Around The Corner), Να σημειωθεί ότι οι ταινίες που προβλήθηκαν δεν ήταν εντελώς νέες, αλλά αφορούσαν παραγωγές της περασμένης σαιζόν ή παλιότερες, που είχαν στην διάθεσή τους οι εταιρείες διανομής. 

Η κίνηση στους κινηματογράφους σταδιακά βρήκε τους ρυθμούς της αν και τις πρώτες εβδομάδες η προσέλευση του κοινού ήταν μάλλον άτονη, ενώ από το μέτωπο έφταναν τα πρώτα νέα για την νικηφόρα προέλαση του Ελληνικού Στρατού. Στις 25 Νοεμβρίου 1940 το "ΑΣΤΥ", συμφερόντων της Σκούρας Φιλμ, μετατράπηκε σε κινηματογράφο επικαίρων. Έως τότε υπήρχε το "ΣΙΝΕΑΚ", που προσέφερε κάτι ανάλογο (αργότερα προστέθηκε και το "ΣΙΝΕ ΝΙΟΥΣ"). Με δεδομένη την κατάσταση που επικρατούσε, οι δύο αυτές αίθουσες έκαναν χρυσές δουλειές. Λόγω της εμπόλεμης κατάστασης, από τις 7 Νοεμβρίου 1940 οι ώρες λειτουργίας για τους κεντρικούς κινηματογράφους στην Αθήνα ήταν μεταξύ 11 π.μ και 8 μ.μ, με συνεχείς προβολές. Για τους στρατιωτικούς ίσχυαν νέες τιμές, ανεξαρτήτως ώρας προβολής, 16 δραχμές στην πλατεία και 11 δραχμές στον εξώστη. Στα θέατρα κυριαρχούσαν πλέον οι πολεμικές επιθεωρήσεις με πρωταγωνιστή τον... Μουσολίνι, που είχε γίνει περίγελος στο πανελλήνιο. Στις σκοτεινές αίθουσες συνέχισαν να παρελαύνουν οι αστέρες του Hollywood αλλά και της Ευρώπης, σε παλιότερες ταινίες. Στις 23 Δεκεμβρίου 1940 ξεκίνησε στους κιν/φους "ΡΕΞ" & "ΑΤΤΙΚΟΝ" η προβολή της ταινίας "Το Όνειρον Του Ινδού" παραγωγής 1939 (πρωτ. τίτλος: The Rains Came), που αποτέλεσε μια από τις εισπρακτικές επιτυχίες της σαιζόν. Συνέχισε για δεύτερη εβδομάδα στο "ΑΤΤΙΚΟΝ" και έκοψε συνολικά πάνω από 50.000 εισιτήρια σε πρώτη προβολή. Μεγαλύτερη επιτυχία σημείωσε η ταινία "Όταν η Σαρξ Προστάζει" (Der Postmeister), μια γερμανική παραγωγή του 1940, που έκανε πρεμιέρα στις 27 Ιανουαρίου 1941 στον κιν/φο "ΤΙΤΑΝΙΑ". To έργο είναι (χαλαρά) βασισμένο πάνω σε μια ιστορία του Alexander Pushkin και προβλήθηκε για συνολικά τέσσερις εβδομάδες, με 61.266 εισιτήρια. Ήταν η τέταρτη σε εισπράξεις ταινία της περιόδου 1940-1941. Το πρωί της 29ης Ιανουαρίου 1941 ο Ιωάννης Μεταξάς άφησε την τελευταία του πνοή και καθήκοντα Πρωθυπουργού ανέλαβε ο Αλέξανδρος Κορυζής. Η κηδεία του Μεταξά έγινε στις 31 Ιανουαρίου. 

Στις 3 Φεβρουαρίου 1941 έκανε πρεμιέρα ακόμα μια ταινία που το κοινό υποδέχθηκε με ενθουσιασμό. Ήταν το "Wuthering Heights" με τον Laurence Olivier και την Merle Oberon (ελλ. τίτλος "Ο Πύργος Των Καταιγίδων"), που προβλήθηκε στους κιν/φους "ΕΣΠΕΡΟΣ" & "ΟΡΦΕΥΣ" και αποτέλεσε την τρίτη σε εισπράξεις ταινία της περιόδου, με συνολικά 70.562 εισιτήρια. Μόνο την πρώτη εβδομάδα προβολής έκοψε 34.162 εισιτήρια, ενώ στον "ΕΣΠΕΡΟ" προβλήθηκε για πέντε συνεχόμενες εβδομάδες! Την ίδια περίοδο, οι κιν/φοι Β' προβολής που λειτουργούσαν στην Αθήνα ήταν οι "ΑΛΑΣΚΑ", "ΑΠΟΛΛΩΝ", "ΑΤΘΙΣ", "ΑΡΗΣ", "ΓΡΑΝΑΔΑ", "ΙΝΤΕΑΛ", "ΙΡΙΣ", "ΚΥΒΕΛΗ", "ΠΑΛΛΑΣ" και "ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΝ". 

Ειναι σαφές πως με το νέο έτος υπήρξαν περιπτώσεις που η εικόνα στα Αθηναϊκά σινεμά μπορούσε να συγκριθεί με προπολεμικές εποχές, παρά την αβεβαιότητα που αναπόφευκτα είχε δημιουργήσει η εμπόλεμη κατάσταση και σε οικονομικό επίπεδο. Φαίνεται ότι το κοινό ήταν διατεθειμένο να γεμίσει τις αίθουσες αν είχε το κατάλληλο κίνητρο με προσεγμένες παραγωγές. Πάντως στο σύνολο της χειμερινής περιόδου τα πράγματα ήταν αναμφίβολα πιο υποτονικά σε σχέση με την τελευταία προπολεμική σαιζόν 1939-1940. Οι κεντρικοί κιν/φοι της Αθήνας επέλεξαν να κάνουν λιγότερες προβολές ταινιών, ώστε να εξοικονομίσουν χρήματα στην λειτουργία τους και είναι χαρακτηριστικό ότι οι εταιρείες διανομής κυκλοφόρησαν 141 ταινίες έναντι 264 την περίοδο 1939-1940, οι περισσότερες στοκ αμερικάνικης παραγωγής. Τα συνολικά εισιτήρια για την σαιζόν 1940-1941 ήταν μειωμένα στο 1.9 εκ. περίπου από 2.5 εκ. την προηγούμενη χρονιά. Το "ΡΕΞ" ήταν για ακόμα μια φορά ο κιν/φος με τα περισσότερα εισιτήρια. 

Παρά την πτώση που σημειώθηκε, ο αριθμός των θεατών μπορεί να θεωρηθεί μάλλον ικανοποιητικός υπό τις συνθήκες που επικρατούσαν. Η σαιζόν ξεκίνησε με την έναρξη του Ελληνοϊταλικού πολέμου και τελείωσε κάτω από την κατοχή των δυνάμεων του Άξονα, μετά την συνθηκολόγηση με την ναζιστική Γερμανία και την είσοδο των Γερμανικών στρατευμάτων στην πρωτεύουσα, στις 27 Απριλίου 1941. Την εβδομάδα από 21 έως 27 Απριλίου 1941 (την τελευταία εβδομάδα έως την κατάληψη των Αθηνών), οι έξι κεντρικοί κιν/φοι έκοψαν 28.825 εισιτήρια, με τους τρεις από αυτούς να προβάλλουν ταινίες σε επανάληψη. Οι κιν/φοι "ΑΣΤΥ", "ΣΙΝΕ ΝΙΟΥΣ" και "ΣΙΝΕΑΚ" συνέχισαν να προβάλλουν επίκαιρα από τις 9 το πρωί, ενώ την 1η Μαΐου 1941 το "ΤΙΤΑΝΙΑ" και το "ΠΑΛΛΑΣ" ξεκίνησαν να προβάλλουν το φιλμ ναζιστικής προπαγάνδας "Ο Πόλεμος Στο Δυτικό Μέτωπο" (Sieg im Westen), μέχρι και τις 11 του μήνα.  Στην συνέχεια το ίδιο φιλμ προβλήθηκε στον κίν/φο Β' προβολής "ΚΡΟΝΟΣ". 

Έχει ενδιαφέρον το γεγονός ότι οι δύο πιο εμπορικές ταινίες της σαιζόν βγήκαν στις αίθουσες εκείνη την περίοδο, δηλαδή κατά την διάρκεια της κατοχής. Στις 4 Μαΐου 1941 ο κιν/φος "ΟΡΦΕΥΣ" ξεκίνησε την προβολή της ταινίας "Η Κατάρα Της Τσιγγάνας" (Dankó Pista), Ουγγρικής παραγωγής 1940. Ήταν μια από τις τρεις ταινίες από την Ουγγαρία που βγήκαν στις ελληνικές αίθουσες την περίοδο 1940-1941 και, κατά γενική ομολογία, η καλύτερη. Προβλήθηκε για πέντε συνεχόμενες εβδομάδες έως το κλείσιμο του κινηματογράφου για την θερινή περίοδο, στις 8 Ιουνίου 1941. Την πρώτη εβδομάδα έκοψε πάνω από 30.000 εισιτήρια, πολύ πάνω από οποιαδήποτε άλλη ταινία πρώτης προβολής κατά τις προηγούμενες εβδομάδες. Τερμάτισε στην δεύτερη θέση με τις πιο εμπορικές ταινίες της σαιζόν, με συνολικά 79.428 εισιτήρια! Ακόμα καλύτερη τύχη είχε η "Παναγία των Παρισίων" (The Hunchback of Notre Dame), που παίχτηκε σε τρεις αίθουσες από τις 19 Μαΐου 1941 ("ΡΕΞ", "ΠΑΛΛΑΣ", "ΠΑΝΘΕΟΝ"). Στο "ΡΕΞ" προβλήθηκε για το μεγαλύτερο διάστημα, έως τις 15 Ιουνίου. Το άθροισμα των εισιτηρίων που έκανε η ταινία στους τρεις κιν/φους κατά την πρώτη εβδομάδα προβολής της, ανήλθε σε... 65.496 (!), με τα 36.962 προερχόμενα από προβολές του "ΡΕΞ". Κατά συνέπεια αναδείχθηκε ως η εμπορικότερη ταινία στην χώρα μας την σαιζόν 1940-1941, με συνολικά 100.065 εισιτήρια. Να σημειωθεί πως λόγω της νέας κατάστασης που είχε προκύψει, αυτές οι δύο παραγωγές, όπως και όλες οι ταινίες εκείνης της περιόδου, δεν είχαν την ανάλογη διαφήμιση. 

Παρά τα εντυπωσιακά νούμερα για τις δημοφιλέστερες ταινίες, όπως αναφέρθηκε πιο πάνω, η σαιζόν 1940-1941 σημείωσε πτώση στο σύνολό της, εφόσον βρέθηκε στην δίνη της πολεμικής σύγκρουσης. Τον νικηφόρο αγώνα των Ελλήνων ενάντια στην φασιστική Ιταλία, διαδέχτηκε η μαύρη περίοδος της κατοχής, την άνοιξη του 1941. Οι γενικότερες εξελίξεις είναι εύλογο ότι δημιούργησαν δυσκολίες στα κινηματογραφικά πράγματα στην χώρα μας. Όμως η κατάσταση έγινε απελπιστική κατά την διάρκεια της κατοχής. Σημαντική αύξηση στο κόστος λειτουργίας των κιν/φων, επίταξη αιθουσών για χρήση από τις δυνάμεις κατοχής, έλλειψη συγκοινωνίας, συσκοτίσεις και αδυναμία προβολής νέων ταινιών. Την περίοδο 1941-1942 ο αριθμός των προβολών ήταν αισθητά μειωμένος και η πλειοψηφία αφορούσε έργα της γερμανικής και ιταλικής παραγωγής. Όμως ο σκοπός σε αυτό το αφιέρωμα είναι να εξεταστεί η κινηματογραφική πραγματικότητα στην χώρα μας αμέσως πριν τον πόλεμο και κατά την πρώτη πολεμική περίοδο, φυσικά με επίκεντρο τις κεντρικές αίθουσες της πρωτεύουσας. 

B.A

Έρευνα & αρχείο: Vintage-files  © (2024)

Mε πληροφορίες από τις εφημερίδες "Έθνος", "Ακρόπολις", "Πρωία" 

και "Κινηματογραφικός Αστήρ".

Αρχική φωτογραφία: Willy Pragher (REX 1937).

Παλιές διαφημίσεις της ΕΒΓΑ

Η Εθνική Βιομηχανία Γάλακτος (ΕΒΓΑ) ιδρύθηκε το 1934 από τους αδελφούς Σουραπά. 
Στις αρχές του 1935 η εταιρεία ξεκίνησε  την παραγωγή και διάθεση του νωπού παστεριωμένου γάλακτος, στην χώρα μας. Η ΕΒΓΑ είχε επενδύσει τότε 30.000.000 δραχμές στην κατασκευή του εργοστασίου της, στον Βοτανικό. Μεγάλη δυναμική παρουσίασε και στον χώρο του παγωτού (από παστεριωμένο γάλα) αρχικά με το ξυλάκι και λίγο αργότερα με το κυπελλάκι και το χωνάκι. Εν τω μεταξύ η ονομασία της άλλαξε σε Ελληνική Βιομηχανία Γάλακτος.
Μετά τα δύσκολα χρόνια της κατοχής, η ΕΒΓΑ συνέχισε ακάθεστη την πορεία της προσφέροντας τα προϊόντα που την είχαν ήδη καθιερώσει στην ελληνική αγορά προπολεμικά. Επιπλέον, η ΕΒΓΑ παρήγαγε και το συσκευασμένο κακάο για ρόφημα.
Στις αρχές της δεκαετίας του '60 κυκλοφόρησε το παστεριωμένο γάλα "ACTINISE", με την μέθοδο της ακτινώσεως. Το συγκεκριμένο γάλα ήταν εμπλουτισμένο με βιταμίνη D. 
To 1964 κυκλοφόρησε για πρώτη φορά στην Ελλάδα, το γάλα σε πλαστικές φιάλες μιας χρήσης. Έως τότε οι φιάλες ήταν γυάλινες με δυνατότητα επιστροφής και επαναχρησιμοποίησης. 
Τα χρόνια μετά τον πόλεμο έγινε θεσμός η "ΕΒΓΑ της γειτονιάς", ένα ευρύ δίκτυο πρατηρίων μέσα από το οποίο γινόταν η διανομή των προϊόντων της. 

Ακολουθούν μερικές χαρακτηριστικές διαφημίσεις της ΕΒΓΑ πριν από τον πόλεμο, αλλά και των πρώτων μεταπολεμικών χρόνων. 

Ιούλιος 1937

Απρίλιος 1938

Ιούνιος 1938

Μάιος 1939

Μάιος 1940

Απρίλιος 1949

Μάιος 1949

Ιανουάριος 1952

Ιούλιος 1955

Ιούλιος 1955

Ιούνιος-Ιούλιος 1959

B.A

Αρχείο © Vintage Files (2020)

Η πρώτη ηλεκτρική κουζίνα της ΙΖΟΛΑ

Σεπτέμβριος 1951. Η καταχώρηση παρουσίαζε στο κοινό την πρώτη ηλεκτρική κουζίνα της Ιζόλα. 
Η ελληνική επιχείρηση ιδρύθηκε το 1930 και έως λίγο μετά τον πόλεμο κύριο αντικείμενο ήταν η παραγωγή σιδηροσωλήνων ύδατος, χυτοσωλήνων και εξαρτημάτων αποχετεύσεως, λεκανών εμαγέ και παρεμφερών προϊόντων. 
Στις αρχές της δεκαετίας του '50 η Ιζόλα έλαβε οικονομική ενίσχυση ύψους 680.000 δολαρίων, από το σχέδιο Μάρσαλ, με σκοπό την κατασκευή ηλεκτρικών οικιακών συσκευών. 
Η μονάδα παραγωγής βρισκόταν στις εγκαταστάσεις της στην Καλλιθέα. 
Το 1951 κυκλοφόρησε την πρώτη ηλεκτρική κουζίνα ενώ το 1952 παρουσίασε το πρώτο της ηλεκτρικό ψυγείο. Αργότερα επεκτάθηκε και στην παραγωγή πλυντηρίων. 
Τον Φεβρουάριο του 1953 εφάρμοσε το σύστημα πώλησης με 12 μηνιαίες δόσεις, κάτι όχι συνηθισμένο εκείνη την εποχή. 
Ήταν η περίοδος που η Ελλάδα προσπαθούσε να ορθοποδήσει μετά τον πόλεμο, την κατοχή και τον εμφύλιο. Οι οικονομικές συνθήκες ήταν ακόμα δύσκολες, ενώ το πρόγραμμα εξηλεκτρισμού της χώρας ήταν ακόμα στην αρχή. 
Κατά συνέπεια η αγορά των ηλεκτρικών συσκευών ήταν μικρή. Η απόκτηση μιας ηλεκτρικής κουζίνας ή ενός ηλεκτρικού ψυγείου ήταν πολυτέλεια για μεγάλη μερίδα των Ελλήνων. 
Η ζήτηση για ηλεκτρικές κουζίνες εγχώριας παραγωγής σημείωσε σημαντική αύξηση το 1958, ενώ το 1959 οι ελληνικές κουζίνες ξεπέρασαν για πρώτη φορά σε πωλήσεις τις εισαγόμενες. 

B.A

Αρχείο © Vintage Files (2019)

Διαφημίσεις της Izola: Ο πολιτισμός στο σπίτι.

Iούνιος 1953. Η ελληνική εταιρεία ΙΖΟΛΑ, είχε ήδη ξεκινήσει να διαθέτει τις ηλεκτρικές κουζίνες και τα ηλεκτρικά ψυγεία στην αγορά. Η διαφημιστική προβολή των προϊόντων της είναι έντονη, σε μια εποχή που τέτοιες ηλεκτρικές ευκολίες αποτελούσαν απλά.. πολυτέλεια για την πλειοψηφία των Ελλήνων. Οι διαφήμιση διευκρινίζει : "Τρεις χιλιάδες ελληνικά νοικοκυριά χρησιμοποιούν σήμερα ηλεκτρικές συσκευές ΙΖΟΛΑ". Το νούμερο φάνταζε εντυπωσιακό. Εκείνη την εποχή ήταν ακόμα διαθέσιμα στο εμπόριο τα ξύλινα ή μεταλλικά ψυγεία πάγου, που βέβαια ήταν πιο προσιτά. Πολλά από αυτά ήταν ελληνικής παραγωγής από διάφορες εγχώριες εταιρείες. Η ευρεία διάδοση των ηλεκτρικών συσκευών ξεκίνησε λίγα χρόνια αργότερα. 

Φεβρουάριος 1963. Η ΙΖΟΛΑ είχε εδραιωθεί στην αγορά και οι ηλεκτρικές συσκευές είχαν αρχίσει να μπαίνουν στα ελληνικά σπίτια μαζικά. Σύμφωνα με αυτή την καταχώρηση της εταιρείας, τα 3.000 νοικοκυριά έχουν γίνει 201.000, μέσα σε δέκα χρόνια! Το σλόγκαν που χρησιμοποίησε τα πρώτα χρόνια η ΙΖΟΛΑ ήταν "Ο πολιτισμός στο σπίτι". 

Την πρώτη ηλεκτρική κουζίνα την κατασκεύασε το 1951 ενώ το 1952 παρουσίασε το πρώτο ηλεκτρικό της ψυγείο. Τον Φεβρουάριο του 1953 εφάρμοσε το σύστημα πώλησης με 12 μηνιαίες δόσεις, κάτι όχι διαδεδομένο εκείνη την εποχή. Συνέχισε να το εφαρμόζει και τα επόμενα χρόνια σε συνδυασμό με την διατήρηση των τιμών της σε ιδιαίτερα ανταγωνιστικά επίπεδα. 

Διαφήμιση της ΙΖΟΛΑ τον Απρίλιο του 1954

B.A

Aρχείο © Vintage-files (2019)

Διαφήμιση της Panafon, 25 χρόνια πριν

Η κινητή τηλεφωνία έκανε τα πρώτα τη βήματα στην Ελλάδα, το καλοκαίρι του 1993.

Είχε προηγηθεί η προκήρυξη διαγωνισμού από την κυβέρνηση, για την χορήγηση δύο αδειών. Oι ενδιαφερόμενοι είχαν την δυνατότητα να επιλέξουν μεταξύ του δικτύου της Telestet και της Panafon.

H απόκτηση και κατοχή ενός κινητού τηλεφώνου δεν ήταν φθηνή υπόθεση τα πρώτα χρόνια. Οι συσκευές ήταν ακριβές και δεν υπήρχε επιδότησή τους από τις εταιρείες, ενώ τα μηνιαία πάγια τέλη και οι μονάδες χρέωσης ανά λεπτό ήταν σε υψηλά επίπεδα. Υπήρχε επιπλέον και το τέλος ενεργοποίησης. Τα "ευέλικτα" πακέτα χρέωσης ήταν ακόμα άγνωστα, ενώ ελάχιστες ήταν οι επιλογές ανάμεσα σε προγράμματα υπηρεσιών. 

Ενδεικτικά, τέτοια εποχή 25 χρόνια πριν (Μάιος '94) αν κάποιος ήθελε να αγοράσει ένα Nokia 1011, έπρεπε να καταβάλει το ποσό των 140.000 δραχμών. Ένα Ericsson 197 κόστιζε 158.000 δραχμές. Υπήρχαν βέβαια και ορισμένες προσφορές, το κόστος όμως παρέμενε σε υψηλά επίπεδα. Υψηλό ήταν και το κόστος για τα διάφορα αξεσουάρ, όπως τα car kits.

Το 1994, ο συνολικός αριθμός συνδρομητών στην χώρα μας ανήλθε στους περίπου 162.000.

Η Panafon είχε το μεγαλύτερο μερίδιο αγοράς. 

Τα πρώτα σε πωλήσεις κινητά εκείνη την εποχή ήταν τα Ericsson, με τα Motorola και Nokia να ακολουθούν. 

Η διαφήμιση της Panafon είναι από τον Φεβρουάριο του 1994 και αναφέρεται στους αριθμούς κλήσης των εταιρειών οδικής βοήθειας, μέσω του δικτύου της.

B.A

Aρχείο © Vintage-files

O αναλφαβητισμός στην Ελλάδα του μεσοπολέμου.

Ένας πίνακας που δημοσιέυτηκε στην εφημερίδα "Βραδυνή", στις 13 Ιανουαρίου 1934. 

Όπως διαβάζουμε, προέρχεται από την Ελληνική Εκπαιδευτική Εταιρία και καταγράφει τους αναλφάβητους στη χώρα μας, ανά γεωγραφικό διαμέρισμα και φύλο. Δεν αναφέρεται εάν πρόκειται για στατιστικά στοιχεία του 1933 ή του 1932, πάντως δείχνει ακριβώς την κατάσταση που επικρατούσε εκείνη την περίοδο. Υψηλά ποσοστά "αγράμματων" (όπως τους χαρακτηρίζει ο τίτλος), που σε ορισμένες περιοχές υπερέβαιναν το 50% επί του συνολικού πληθυσμού.  Χαρακτηριστικό είναι ότι σε όλες τις περιπτώσεις, οι γυναίκες κατείχαν τα πρωτεία. 

Β.Α

Αρχείο: Vintage Files

Ελληνικές διαφημίσεις ηλεκτρικών συσκευών, κατά τον μεσοπόλεμο.

Ο ηλεκτρισμός ήρθε στην Ελλάδα στα τέλη του 19ου αιώνα, όταν με διάταγμα του 1889 παραχωρήθηκε το δικαίωμα εκμετάλλευσης του ηλεκτρικού ρεύματος στην Αθήνα. Από τα πρώτα κτίρια που ηλεκτροφωτίζονται, είναι τα Ανάκτορα και το ξενοδοχείο Μ. Βρετανία στο Σύνταγμα. Το 1902 υπογράφεται σύμβαση μεταξύ του δημάρχου Αθηναίων κ. Σπ. Μερκούρη και της Εταιρείας Αεριόφωτος για τον ηλεκτροφωτισμό της πρωτεύουσας. 

Εκτός από τον φωτισμό, το αγαθό του ηλεκτρισμού θα έφερνε σταδιακά και άλλες ευκολίες στην καθημερινή ζωή. Το μέσο ελληνικό σπίτι θα γινόταν ευρέως "ηλεκτρικό" μετά τον πόλεμο, και ιδιαίτερα από τη δεκαετία του '60 και ύστερα. Όμως, τα πρώτα βήματα προς αυτή την κατέυθυνση είχαν γίνει ήδη πριν τον πόλεμο. 
Κατά τη διάρκεια του μεσοπολέμου, έκαναν την εμφάνισή τους στην αγορά ηλεκτρικές συσκευές που πραγματικά άλλαζαν τη ζωή στο νοικοκυριό. 
Διαφημιστικές καταχωρήσεις με τα νέα προϊόντα αρχίζουν να γεμίζουν τις σελίδες του Τύπου. Τα ραδιόφωνα είχαν το μεγαλύτερο μερίδιο. Oι μεγαλύτεροι κατασκευαστές ραδιοφώνων παρουσίαζαν τα νέα τους μοντέλα, για όλα τα γούστα και για όλα τα... πορτοφόλια. 

Ιανουάριος 1931

Ραδιόφωνα Atwater Kent, Οκτώβριος 1933

Κατά τη δεκαετία του '30, η Ηλεκτρική Εταιρεία Αθηνών-Πειραιώς ενημέρωνε το κοινό για τα πλεονεκτήματα της ηλεκτρικής κουζίνας. ενώ διέθετε και συσκευές προς πώληση. Οι ενδιαφερόμενοι μπορούσαν να αγοράσουν μια ηλεκτρική κουζίνα με δόσεις, ενώ η Ηλεκτρική Εταιρεία αναλάμβανε το κόστος της εγκατάστασης. Μάλιστα, το καλοκαίρι του 1935 ανακοίνωσε πως παραχωρεί δωρεάν για 15 ημέρες μια κουζίνα, με δυνατότητα επιστροφής της. Εκείνη την εποχή υπήρχαν σε Αθήνα και Πειραιά περί τις 1.250 οικογένειες που έκαναν χρήση ηλεκτρικής κουζίνας. Βέβαια, αν κρίνουμε από την παρακάτω διαφήμιση, επρόκειτο ακόμα για ένα προϊόν που αφορούσε μια συγκεκριμένη μερίδα του αγοραστικού κοινού, πιθανότατα αποκλειστικά τη μεγαλοαστική τάξη. Σε ανθρώπους, δηλαδή, που είχαν την οικονομική δυνατότητα και την τάση για έναν σύγχρονο τρόπο ζωής. Άλλωστε είναι η εποχή που στην πρωτεύουσα κτίζονται οι περίφημες πολυκατοικίες του μεσοπολέμου, τα διαμερίσματα των οποίων απευθύνονται ακριβώς σε αυτή την τάξη ανθρώπων και πληρούν όλες τις σύγχρονες προδιαγραφές.

Ηλεκτρικές κουζίνες AEG, Νοέμβριος 1937

Το ίδιο πρέπει να ίσχυε και για τα ηλεκτρικά ψυγεία, η εμφάνιση των οποίων ήταν επίσης γεγονός.  Η Ηλεκτρική Εταιρεία πληροφορούσε αντίστοιχα το κοινό για τα πλεονεκτήματά τους, μέσω καταχωρήσεων στον Τύπο, ενώ κάποιος μπορούσε να αγοράσει ένα με μικρή προκαταβολή και μηνιαίες δόσεις. 

 

Καταχώρηση προώθησης για τις ηλεκτρικές κουζίνες, το Νοέμβριο του 1933 (επάνω) και για τα ηλεκτρικά ψυγεία, τον Ιούλιο του 1934 (κάτω)

Βέβαια, ήταν διαθέσιμες και άλλες ευκολίες, όπως η ηλεκτρική σκούπα. Η εταιρεία AEG προωθούσε έντονα το μοντέλο "Vampyr", ενώ ήδη διέθετε μια πλήρη σειρά ηλεκτρικών προϊόντων.

Hλεκτρική σκούπα AEG Vampyr, Μάιος 1938.

Ο μοναδικός τρόπος να δροσιστείς τη δεκαετία του '30, ήταν ο ανεμιστήρας. 

Διαφήμιση της AEG, τον Ιούλιο του 1937.

 

Kelvinator ψυγεία, Μάιος 1934.

 

Το ραδιόφωνο ήταν το πιο διαδεδομένο προϊόν, μεταξύ των ηλεκτρικών συσκευών, στην Ελλάδα της δεκαετίας του '30. Πληθώρα διαφημίσεων και μοντέλων για το μοναδικό, εκείνη την εποχή, οικιακό μέσο ψυχαγωγίας. (Philips, Οκτώβριος 1935)

RCA Victor, Οκτώβριος 1935.

General Electric ραδιόφωνα, Απρίλιος 1938.

Ραδιογραμμόφωνα H.M.V, Αύγουστος 1939.

H Siemens εγκαινίαζε νέα έκθεση των προϊόντων της, επί της Πανεπιστημίου, 

το καλοκαίρι του 1939.

Β.Α

Αρχείο 

© Vintage Files

Αυστρία 1938

Έγχρωμες φωτογραφίες από την Αυστρία, μετά την προσάρτησή της στη ναζιστική Γερμανία (Anschluss), στις 12 Μαρτίου 1938.

 Οι φωτογραφίες προέρχονται από το αρχείο του περιοδικού LIFE. 

photos: Time Life

Αθήνα 1941

Αθήνα 1941. Μετά την είσοδο τους στη πρωτεύουσα,

τα Γερμανικά στρατεύματα παρελαύνουν στο Σύνταγμα.

B.A

7 Μαΐου 1945: 72 χρόνια από το τέλος του 2ου Π.Π.

Τα ξημερώματα της 7ης Μαΐου 1945 (2.41 π.μ) υπογράφεται στη πόλη Reims της Γαλλίας. η άνευ όρων παράδοση της Γερμανίας, από τον στρατηγό Alfred Jodl. 
Η συμφωνία θα ετίθετο σε ισχύ την επόμενη μέρα, 8 Μαΐου, όπου θα γινόταν και η επίσημη τελετή υπογραφής παράδοσης των Γερμανών. Τα νέα διαδίδονται γρήγορα, αλλά η επίσημη αναγγελία θα γίνει από τον Winston Churchill στη 1 μ.μ. (3 μ.μ. ώρα Ελλάδας) της 8ης Μαΐου, μέσω ραδιοφώνου ... ο πόλεμος στην Ευρώπη είχε τελειώσει. Η 8η Μαΐου ορίζεται σαν η "ημέρα της νίκης για την Ευρώπη" (V-E Day).

To πρωτοσέλιδο της εφημερίδας "ΕΜΠΡΟΣ", την 8η Μαΐου 1945.

Το κατεστραμμένο Βερολίνο, λίγο μετά το τέλος του πολέμου.

Β.Α

O Βασιλιάς στη Δ.Ε.Θ

Ο βασιλιάς Γεώργιος Β'  στο περίπτερο της Γερμανίας, κατά την Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης το 1939 (14η Δ.Ε.Θ). Δεξιά εικονίζεται ο διάδοχος Παύλος. Σε πρώτο πλάνο και ένα από τα εκθέματα, ένα αυτοκίνητο μάρκας Wanderer, θυγατρικής της Auto Union, ανοικτού τύπου. Η Γερμανία είχε ήδη επιτεθεί στην Πολωνία (1 Σεπτ. 1939), ανάβοντας τη φλόγα του Β' Παγκόσμιου Πολέμου, όμως συμμετείχε κανονικά στη διοργάνωση. 

Β.Α

[photo: Heinrich Hoffmann - Getty Images]

Απρίλιος 1953: H κατανάλωση τσιγάρων στην Ελλάδα, 63 χρόνια πριν

Αυξημένη ήταν η κατανάλωση τσιγάρων τον Απρίλιο του 1953, σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα. Συνολικά καταναλώθηκαν 848.315 κιλά, έναντι 777.836 τον Μάρτιο της ίδιας χρονιάς. 
Συγκριτικά με τον Απρίλιο του 1952, η κατανάλωση παρουσίασε ελαφρά μείωση, εφόσον η κατανάλωση είχε φτάσει τα 860.209 κιλά. 
Ενδιαφέρον έχει η κατανάλωση ανά κατηγορία. Τα αναλυτικά στοιχεία δείχνουν ότι, τον Απρίλιο του '53, τα 318.646 κιλά αφορούσαν τα βασικά τσιγάρα, τα 193.971  τα συρταρωτά, τα 133.506 ήταν τα εξαιρετικά, τα 79.181 ήταν ημιπολυτελείας και τα 43.191 πολυτελείας. 

Όσον αφορά τα τσιγάρα εισαγωγής, υπήρχε επιβάρυνση με φόρο πολυτελείας που έφτανε στις 156.710 δραχμές το κιλό, ενώ υπήρχε και επιπλέον δασμός 168.000 δρχ. το κιλό.
Αυτό, σε ένα πακέτο εισαγωγής 20 τσιγάρων, αντιστοιχούσε σε επιβάρυνση 6.495 δρχ. 

Billy

Διαφήμιση: αρχείο bill-files (Παπαστράτος, Απρίλιος 1953)

Ο Hitler και η Helga Goebbels

Η Helga ήταν το μεγαλύτερο από τα έξι παιδιά του Goebbels (Γκέμπελς) και λέγεται ότι ήταν το αγαπημένο κοριτσάκι του Hitler.
'Ασχετα αν αυτό είναι αλήθεια, οι παρακάτω φωτογραφίες, από τη δεκαετία του '30, αποδεικνύουν ότι η μεταξύ τους σχέση ήταν σίγουρα καλή.

Η Helga ήταν μόλις 12 ετών όταν πέθανε. Δολοφονήθηκε από τους γονείς της μαζί με τα αδέλφια της, την 1η Μαΐου 1945 στο Βερολίνο. Εκείνη τη μέρα αυτοκτόνησαν και οι ίδιοι.
Όλες οι ενδείξεις οδήγησαν στο συμπέρασμα ότι εξαναγκάστηκε να πάρει ένα φιαλίδιο υδροκυάνιου, που χρησιμοποιήθηκε για να τη σκοτώσει, σπάζοντας το ανάμεσα στα δόντια της.

.